İngiltere'den Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların işlendiği Adana'daki geri dönüşüm merkezlerinin çevresindeki sulama kanallarında yüksek düzeyde mikroplastik kirliliği saptandı. İngiltere merkezli The Guardian gazetesinde yayımlanan araştırmaya göre, kirliliğin tespit edildiği su yolları yoğun yağışların ardından doğrudan tarım arazilerine ulaşıyor.
Söz konusu kanalların Türkiye'nin en verimli tarım havzalarından biri olan Çukurova Ovası'na bağlanması, gıda güvenliği ve tarımsal üretim açısından büyük bir endişe yaratıyor.
"Atık Sömürgeciliği Tartışması Yeniden Gündemde"
Açıklanan veriler, gelişmiş ülkelerin plastik atıklarını altyapısı zayıf ülkelere ihraç etmesini tanımlayan "atık sömürgeciliği" (waste colonialism) tartışmalarını yeniden alevlendirdi. İngiltere, 2025 yılında son sekiz yılın zirvesine ulaşarak toplam 675 bin ton plastik atık ihraç etti. Bu atığın 139 bin tonluk kısmı ise doğrudan Türkiye'ye gönderildi.
Aynı dönemde Avrupa Birliği'nin Türkiye'ye yönelik plastik atık ihracatı da bir önceki yıla kıyasla yüzde 19 artış göstererek 500 bin tonun üzerine çıktı.
"52 Bin Ton Plastik Atık Adana'daki Tesislerde"
Çevresel Soruşturma Ajansı (EIA) tarafından yapılan analize göre, Mayıs 2021 ile Temmuz 2024 tarihleri arasında İngiltere'den Türkiye'ye gönderilen plastik atıkların yaklaşık yüzde 13'ü Adana'daki sekiz tesise sevk edildi. Üç yıllık süreçte 13 İngiliz şirketi, Adana'ya gerçekleştirdiği 545 sevkiyatla yaklaşık 52 bin ton plastik atık taşıdı.
İhracatçı firmaların yasalara aykırı hareket ettiğine dair bir iddia bulunmuyor. Ancak İngiltere mevzuatına göre şirketler, ihraç edilen plastik atıkların varış ülkesinde çevreye uygun biçimde geri dönüştürüldüğünü doğrulama yükümlülüğü taşıyor.
"Plastik İthalatı Tamamen Yasaklanmalı"
Araştırmadaki mikroplastik örneklerini bizzat toplayan Sabancı Üniversitesi İstanbul Politikalar Merkezi deniz biyoloğu Sedat Gündoğdu, Türkiye'ye plastik atık ithalatının vakit kaybetmeksizin tamamen yasaklanması gerektiğini belirtti.
Mikroplastik içeren atık suların sulama kanallarına salınmasının gıda güvenliği ve tarımsal kirlilik açısından felaket boyutunda riskler taşıdığını vurgulayan Gündoğdu, tesis kaynaklı plastik kirliliğinin nihayetinde Akdeniz'e ulaştığını ifade etti.
Kirlilik Tesislerin Aşağısında 10 Kat Daha Yüksek!
Yapılan incelemelerde, geri dönüşüm tesislerinin bulunduğu bölgenin aşağısında yer alan kanallardan alınan su örneklerindeki mikroplastik yoğunluğu, tesislerin yukarısındaki örneklere oranla 10 kat daha yüksek ölçüldü. Su örneklerinde geri dönüşüm faaliyetlerine özgü plastik peletler, film parçaları ve kırıntılar tespit edildi.
Greenpeace'in 2021 yılındaki araştırmasında da İngiliz süpermarketlerinin plastik atıklarının Adana'da çevreye döküldüğü ve yakıldığı belgelenmişti. Türkiye aynı yıl bazı plastik atıkların ithalatını yasaklamış, fakat sektörden gelen baskılar sonucu yasağı kaldırmıştı.
Öte yandan Avrupa Birliği, kasım ayından itibaren OECD üyesi olmayan ülkelere plastik atık ihracatını büyük ölçüde yasaklamaya hazırlanıyor. Çevre örgütleri, Türkiye'nin OECD üyesi olması nedeniyle Avrupa'dan gelen plastik atık yükünün daha da artmasından endişe duyuyor. Guardian, konuya ilişkin Türkiye'deki resmi makamlardan görüş talep ettiğini ancak yanıt alamadığını aktardı.
