Cumhurbaşkanı Başdanışmanı ve Cumhurbaşkanlığı Hukuk Politikaları Kurulu Başkanvekili Mehmet Uçum, sosyal medya hesabı üzerinden Anayasa'nın 90'ıncı maddesi ve Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM) kararlarının uygulanmasına ilişkin kapsamlı bir değerlendirmede bulundu. Uçum, Anayasa'nın ilgili hükmünün yargı kararlarıyla bağdaştırılamayacağını ifade etti.
"Yargı Kararlarına Değil Norm Uyuşmazlıklarına İlişkin"
Anayasa'nın 90'ıncı maddesinin son fıkrasını hatırlatan Uçum, usulüne göre yürürlüğe konulmuş temel hak ve özgürlüklere ilişkin milletlerarası andlaşmalarla kanunların farklı hükümler içermesi durumunda andlaşma hükümlerinin esas alınacağını belirtti. Bazı çevrelerin AİHM kararlarına uyma zorunluluğunu bu hükme dayandırdığını vurgulayan Uçum, bu durumun yargı kararlarına değil tamamen norm uyuşmazlıklarına ilişkin bir düzenleme olduğunu dile getirdi.
Hükmün uygulanabilmesi için temel hak veya özgürlük hususundaki bir andlaşma ile kanun hükümleri arasında doğrudan bir uyuşmazlık çıkması gerektiğini belirten Uçum, bunu esas alacak mercilerin ulusal makamlar olduğunu ifade etti. Uçum, uygulamanın AİHM kararlarının yerine getirilmesiyle ilgisi bulunmadığını aktardı.
"AİHM Kararı Bir Norm Değil Mahkeme Kararıdır"
AİHM kararlarının Avrupa İnsan Hakları Sözleşmesi (AİHS) ve ek protokollerine göre verildiğini ancak bu durumun kararlara milletlerarası andlaşma kimliği kazandırmayacağını belirten Mehmet Uçum, kararın bir norm değil mahkeme kararı olduğunu vurguladı. Dolayısıyla norm uyuşmazlıkları için geçerli bir Anayasa hükmünün AİHM kararlarına dayanak gösterilemeyeceğini belirtti.
AİHM kararıyla kanun hükmü arasında doğrudan uyuşmazlık çıkmasının söz konusu olamayacağını ifade eden Uçum, AİHM'in bireysel başvuruları mahkeme kararları üzerinden incelediğini ve ülkede yürürlükte olan bir kanunla ilgili doğrudan karar veremeyeceğini aktardı.
"Pozitif Hukukla İlgisi Yok"
AİHM ihlal kararlarında yerel mahkemenin dosyayı yeniden ele alıp önceki kararını teyit etmesinin CMK ve HMK hükümleri uyarınca gerçekleştiğini kaydeden Uçum, bu durumun Anayasa m.90/son gereği bir norm uyuşmazlığı oluşturmadığını savundu. Mehmet Uçum, bu hükme dayanılarak bağlayıcılık ileri sürülmesinin bilgisizlik veya bilinçli çarpıtma olduğunu ifade etti.
Uçum ayrıca, uluslararası sözleşmelerin kanuna üstün tutulması hükmünün Avrupa'da sadece dört ülkede bulunduğunu belirterek, Türkiye’nin yeni anayasa sürecinde bu hükmün muhafaza edilen maddeler arasında yer almayabileceğini söyledi.
