37'nci Ankara Film Festivali kapsamında Oyuncular Sendikası iş birliğiyle düzenlenen "Senaryo Dışı: Oyuncunun Çalışma Hayatı" söyleşisinde, sinema ve televizyon sektöründe çalışan oyuncuların yaşadığı ekonomik sorunlar ve hak ihlalleri ele alındı.
Oyuncular Sendikası Genel Başkanı Zuhal Olcay ile Sendika Yönetim Kurulu Üyesi Esin Aslan'ın katıldığı söyleşide; proje bazlı çalışma nedeniyle yaşanan iş güvencesizliği, uzun set saatleri, ücretlendirilmeyen provalar, sözleşmelerden kaynaklanan hak kayıpları ve yapay zekâ teknolojisinin oyuncular üzerindeki etkileri tartışıldı.
Zuhal Olcay: "Oyuncular artık işçi statüsüne geçmeli"
Oyuncular Sendikası Genel Başkanı Zuhal Olcay, sektörde yaşanan ekonomik krizin faturasının oyunculara ve set emekçilerine çıkarıldığını söyledi.
Birkaç ünlü oyuncunun elde ettiği yüksek kazançların sektördeki genel çalışma koşullarını yansıtmadığını belirten Olcay, oyuncuların büyük bölümünün güvencesiz koşullarda çalıştığına dikkat çekti.
Oyuncuların çalışma hayatına ilişkin haklarının güvence altına alınması gerektiğini vurgulayan Olcay, "En başta halletmemiz gereken mesele, oyuncuların artık işçi statüsüne geçmesidir" ifadelerini kullandı.
"İşçi olarak çalıştırılıp patron gibi fatura kesiyoruz"
Oyuncular Sendikası Yönetim Kurulu Üyesi Esin Aslan, oyuncuların fiilen işçi olarak çalıştırılmalarına rağmen kendi adlarına fatura kesmeye yönlendirildiklerini belirterek bu uygulama nedeniyle işçilikten doğan birçok haktan yararlanamadıklarını söyledi.
Proje başlamadan aylar önce yürütülen hazırlık ve prova çalışmalarının çoğu zaman ücretlendirilmediğini anlatan Aslan, oyuncuların yalnızca kamera karşısında çalıştıkları günler üzerinden değerlendirilmesinin ciddi emek kayıplarına neden olduğunu ifade etti.
Aslan, şunları söyledi:
"Her zaman yaptığımız bir vurgu var: Biz patron değiliz, oyuncuyuz. İşçi olarak çalıştırılıp maalesef patron gibi fatura kestirilerek haklarımızın birçoğunu alamaz duruma geliyoruz. Bu nedenle yıllardır 'Oyuncu bir işçidir' diyoruz."
"Sahnede, sette ve sokakta birlikte mücadele etmeliyiz"
Oyuncuların çalışma koşullarının iyileştirilmesi ve hak kayıplarının önlenmesi için sendikal örgütlenmenin önemine dikkat çeken Aslan, bireysel mücadelenin yeterli olmadığını belirtti.
Aslan, "Sahnede, sette ve sokakta mücadele etmek için ancak örgütlenerek ve birlikte hareket ederek ses çıkarabiliriz. Zincirin en alt halkası gibi görünsek de aslında en kilit noktası biziz" diye konuştu.
Yapay zekâ sözleşmeleri yeni hak kayıplarına yol açıyor
Söyleşide, sinema ve televizyon sektöründe yapay zekâ kullanımının yaygınlaşmasıyla oyuncuların karşı karşıya kaldığı yeni sorunlar da gündeme geldi.
Özellikle oyuncuların seslerinin, görüntülerinin ve performanslarının yapay zekâ uygulamalarıyla kullanılmasına ilişkin sözleşme hükümlerinin ciddi hak kayıplarına neden olabildiği belirtildi.
Esin Aslan, oyuncuların imzaladıkları sözleşmeleri yeterince incelememeleri durumunda farkında olmadan yapay zekâ kullanım haklarını da devredebildiklerini söyledi.
"Bir oyuncu, yapay zekâ haklarını devrettiğini sonradan öğrendi"
Yakın zamanda yaşanan bir örneği paylaşan Aslan, bir oyuncunun dizi sözleşmesini imzaladıktan sonra yapay zekâ haklarını da devrettiğini öğrendiğini anlattı.
Aslan, şöyle konuştu:
"Geçen hafta bir oyuncu arkadaşımız, oynadığı dizinin sözleşmesini imzaladıktan sonra yapay zekâ haklarını da devrettiğini öğrendi. Eskiden uzay hakları alınırdı, şimdi yapay zekâ hakları alınıyor. Haklarımızı bilmeli ve sözleşmelerimize sahip çıkmalıyız."
Oyuncuların sözleşmelerini imzalamadan önce hukuki destek almalarının önemine dikkat çekilen söyleşide, teknolojik gelişmeler karşısında mesleki hakların korunması gerektiği vurgulandı.
Yardımcı oyuncuların kayıt dışı çalıştırılması da gündeme geldi
Söyleşinin soru-cevap bölümünde, sinema ve televizyon sektöründe çalışan yardımcı oyuncuların kayıt dışı çalıştırılması, özel tiyatroların artan salon kiraları ve bağımsız sinemacıların ekonomik zorlukları ele alındı.
Menajerlik ve cast faaliyetlerinin birbirinden ayrılması gerektiği belirtilirken, oyuncuların sözleşmelerde hukuki destek almasının hak kayıplarını önlemek açısından önemli olduğu ifade edildi.
Söyleşide, ekranlarda tanınan ve görünür olan oyuncuların ekonomik açıdan mutlaka güvenceli koşullarda çalışmadığına dikkat çekilerek, sinema ve televizyon sektörünün geleceği için oyuncuların ve tüm set emekçilerinin çalışma koşullarının iyileştirilmesi gerektiği vurgulandı.
