Türkiye'nin ilk kez ev sahipliği yaptığı Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Konferansı (COP31), 14 gün süren müzakerelerin ardından ortak bir çerçeve karar alınamadan sona erdi. Antalya'da 196 ülke ve Avrupa Birliği temsilcilerinin katılımıyla gerçekleştirilen konferansta, fosil yakıtlardan aşamalı çıkış, küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılması, gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanı ve adil geçiş mekanizmaları üzerinde uzlaşma sağlanamadı. Avrupa Birliği ve çok sayıda ülke karar taslağına karşı çıkarken Çin, çekincelerine rağmen metni destekledi. COP31 Başkanı ve Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanı Murat Kurum, bazı ülkelerin yeterli gayret ve esnekliği göstermediğini belirterek, "Bugün burada yaşananları, tıkanan müzakereleri ve süreçleri tüm dünyanın ve insanlığın takdirine bırakıyorum" dedi.
Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin 31. Taraflar Konferansı (COP31), Antalya'da Türkiye'nin dönem başkanlığında gerçekleştirildi. 20 Kasım'da tamamlanması planlanan müzakereler, ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları nedeniyle uzadı.
Konferansın son aşamasında COP31 Başkanlığı tarafından 22 Kasım 2026 saat 02.00 tarihini taşıyan 10 sayfalık, 94 maddelik üçüncü çerçeve karar taslağı yayımlandı.
Paris Anlaşması Taraflar Toplantısı'nın (CMA8) değerlendirmesine sunulan metinde enerji dönüşümü, iklim finansmanı, ormansızlaşmayla mücadele, küresel sıcaklık artışının sınırlandırılması ve gelişmekte olan ülkelerin desteklenmesi gibi başlıklar yer aldı. Ancak fosil yakıtların aşamalı olarak sona erdirilmesine ilişkin açık bir taahhüt bulunmaması, müzakerelerin temel anlaşmazlıklarından biri oldu.
Fosil yakıtlardan çıkışa açık taahhüt konulmadı
Üçüncü karar taslağında fosil yakıt kullanımının aşamalı olarak sona erdirilmesi yönünde açık bir hedef yer almadı. Bunun yerine düşük sera gazı emisyonlu kalkınma, yenilenebilir enerji kaynaklarının yaygınlaştırılması, enerji verimliliğinin artırılması ve elektrik şebekelerinin modernizasyonu öne çıkarıldı.
Taslakta, elektriğin küresel toplam nihai enerji tüketimindeki payının 2035 yılına kadar yüzde 35'e yükseltilmesi çağrısı yapıldı. Ayrıca karbon yakalama, kullanma ve depolama teknolojilerinin (CCUS) 2035 yılına kadar küresel ölçekte gigaton seviyesine ulaştırılması hedefi yer aldı.
Fosil yakıtlardan çıkışın açıkça belirtilmemesi ve karbon yakalama teknolojilerinin öne çıkarılması, Avrupa Birliği ve çevre örgütlerinin eleştirilerine neden oldu.
Karar taslağında Paris Anlaşması'nın küresel sıcaklık artışını 1,5 dereceyle sınırlandırma hedefi yeniden teyit edilirken mevcut ulusal iklim planlarının tam olarak uygulanması durumunda sıcaklık artışının yaklaşık 2,6 dereceye ulaşabileceği belirtildi.
Avrupa Birliği: "Bu öneriye hayır diyoruz"
COP31 Kapanış Genel Kurulu'nda Avrupa Birliği, üçüncü çerçeve karar taslağını kabul etmeyeceğini açıkladı.
AB İklim Komiseri Wopke Hoekstra, fosil yakıtlardan uzaklaşma, bilimsel verilerin esas alınması ve adil geçiş konularında taslağın beklentileri karşılamadığını söyledi.
Karbon yakalama teknolojilerinin fosil yakıtlardan çıkışın yerine geçecek bir çözüm olarak sunulmasına tepki gösteren Hoekstra, şu ifadeleri kullandı:
"Ve ardından gökten düşer gibi CCUS (Karbon Yakalama, Kullanma ve Depolama), her şeye yeni bir çözüm olarak ortaya çıktı. Sanki fosil yakıtları unutabilirmişiz ve CCUS ile kendimizi bu sorunun içinden çıkarabilirmişiz gibi. Bu kabul edilebilir değil. Birçok başka ülkeyle aynı fikre sahibiz. Bu yüzden bu öneriye 'hayır' diyoruz."
Hoekstra, taslağın reddedilmesinin Avrupa Birliği'nin uluslararası iklim müzakerelerinden çekilmesi anlamına gelmediğini vurgulayarak, "COP sürecine 'evet' diyoruz" dedi.
Almanya: "Önceki iklim kararlarının gerisine düşemeyiz"
Almanya Çevre Bakanı Carsten Schneider de üçüncü karar taslağını ülkesi açısından kabul edilemez bulduklarını açıkladı.
Schneider, bazı ülkelerin petrol ve doğal gaz gelirleri nedeniyle sera gazı emisyonlarının azaltılmasına yönelik açık bir yol haritasını desteklemediğini savundu.
"İklimin korunmasına ilişkin önceki kararların gerisine düşmek, Almanya'nın göze alabileceği son şeydir. Biz dünyanın diğer ülkeleriyle birlikte ilerlemek istiyoruz" diyen Schneider, Almanya'nın yenilenebilir enerji, elektrifikasyon ve sanayinin karbonsuzlaştırılması çalışmalarını sürdüreceğini belirtti.
Almanya ve Avrupa Birliği'nin gelişmekte olan ülkelere yönelik iklim finansmanı taahhütlerinin arkasında olduğunu da ifade eden Schneider, "Üçüncü sürüm olarak önümüze sunulan metin, Almanya açısından onaylanabilir değil" dedi.
Norveç ve Birleşik Krallık da taslağa karşı çıktı
Kapanış Genel Kurulu'nda söz alan Norveç temsilcisi, mevcut taslağın daha önce kabul edilen iklim anlaşmalarının gerisine düştüğünü belirterek, metnin önerildiği şekliyle kabulüne karşı çıktıklarını bildirdi.
Birleşik Krallık temsilcisi de taslağın küresel sıcaklık artışının 1,5 derece eşiğini aşmasının yaratacağı risklere karşı yeterli aciliyeti yansıtmadığını söyledi.
Birleşik Krallık, fosil yakıtlardan çıkışın hızlandırılması, elektrifikasyonun yaygınlaştırılması ve iklim değişikliğinden en ağır biçimde etkilenen toplulukların korunması gerektiğini vurguladı.
İsveç temsilcisi de karar taslağında bilimsel verilerin ve fosil yakıtlardan uzaklaşmaya ilişkin taahhütlerin yeterince yer almadığını belirtti.
Çin taslağı destekledi, ülkeler arasında görüş ayrılıkları derinleşti
Avrupa ülkelerinin itirazlarına karşılık Çin, üçüncü karar taslağını destekleme kararı aldı.
Çin temsilcisi, metne ilişkin bazı kaygıları dile getirdiklerini ancak müzakere sürecinin ilerleyebilmesi için mevcut versiyonu kabul etmeye karar verdiklerini açıkladı. Taraflara uzlaşma çağrısında bulundu.
Katar da Arap Grubu'nun görüşlerini destekleyerek Antalya'da ortak bir mutabakat sağlanmasını istedi.
Buna karşılık Kanada, metnin beklentilerini karşılamadığını ve uzlaşma sağlanamadığını bildirdi.
Irak temsilcisi, karar taslağındaki bazı ifadelerin Paris Anlaşması ve Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi'nin ilkelerinden uzaklaştığını savunarak, ülkelerin kalkınma ihtiyaçlarının dikkate alınmasını istedi.
Fiji ise küresel sıcaklık artışının 1,5 dereceyle sınırlandırılmasının Pasifik ülkeleri için yaşamsal önemde olduğunu vurguladı.
İklim finansmanında üç kat hedefi somut karara dönüşmedi
COP31'in önemli anlaşmazlıklarından biri de gelişmekte olan ülkelere sağlanacak iklim finansmanı oldu.
Üçüncü karar taslağında, iklim değişikliğine uyum finansmanının 2035 yılına kadar en az üç katına çıkarılması yönündeki önceki çağrı tekrarlandı. Ancak finansmanın nasıl ve hangi kaynaklardan sağlanacağına ilişkin bağlayıcı bir düzenleme üzerinde uzlaşma sağlanamadı.
Taslakta, gelişmekte olan ülkelerin ulusal iklim hedeflerine ulaşabilmek için 2030 yılına kadar toplam 5,1 ila 6,8 trilyon dolar finansmana ihtiyaç duyduğu belirtildi. Yıllık iklim değişikliğine uyum finansmanı gereksiniminin ise 2035 yılına kadar 305 milyar dolara ulaşacağı kaydedildi.
En Az Gelişmiş Ülkeler adına konuşan Timor Leste temsilcisi, uyum finansmanının üç katına çıkarılması hedefinin somut sonuç yerine yalnızca bir sürece dönüştürüldüğünü belirterek taslağı eleştirdi.
Temsilci, "Bizim gibi ülkeler bu tür müzakerelerin sonuçlarına sırtlarını dayamakta. Bizim gelişmemiz ve hayatta kalmamız buna bağlı. Geri gidişe müsaade edemeyiz" ifadelerini kullandı.
Konferansta uyum ve dayanıklılık finansmanı için "Antalya-Addis Ababa Yol Haritası"nın başlatılması da önerildi. Ancak bu önerinin yer aldığı çerçeve karar taslağı kabul edilmedi.
Greenpeace: "Fosil yakıtları kayıran anlaşmayı durdurduk ama sonuç başarısızlık"
COP31'in anlaşma sağlanamadan sona ermesine çevre örgütlerinden de tepki geldi.
Greenpeace COP31 Heyeti Başkanı Jasper Inventor, fosil yakıtlardan çıkışa ilişkin açık bir yol haritası oluşturulamadığını belirterek konferansın sonucunu hayal kırıklığı olarak değerlendirdi.
Inventor, şu ifadeleri kullandı:
"Fosil yakıtları kayıran kötü bir anlaşmayı durdurduk, ancak anlaşma olmadan ayrılmak, iklim krizinin ön saflarındaki topluluklar için yine de bir başarısızlık."
Fosil yakıt üreticisi ülkelerin iklim hedeflerini zayıflatmaya çalıştığını savunan Inventor, gelişmiş ülkelerin de iklim finansmanı yükümlülüklerini yerine getirmediğini söyledi.
Avrupa Birliği'nin fosil yakıtlardan çıkış konusundaki tutumuna rağmen finansman müzakerelerinde yeterli sorumluluk üstlenmediğini savunan Inventor, petrol ve doğal gaz şirketlerinin iklim krizinden kaynaklanan zararların bedelini ödemesi gerektiğini ifade etti.
Greenpeace Türkiye: "Adil geçiş finansman olmadan yalnızca bir slogandır"
Greenpeace Türkiye İklim ve Enerji Kampanyaları Sorumlusu Emel Türker Alpay, konferansın sonucunu eleştirerek Türkiye'nin dönem başkanlığının diyalog, uzlaşı ve eylem sözünü yerine getiremediğini savundu.
Alpay, gelişmiş ülkelerin fosil yakıtlardan uzaklaşma sürecinde işçileri ve yerel toplulukları koruyacak bir mekanizmanın oluşturulmasına yeterli destek vermediğini belirtti.
"Adil geçiş, arkasında bir kurum veya finansman olmadan yalnızca bir slogandır ve bedeli ödemek işçilere ve topluluklara kalır" diyen Alpay, Avrupa Birliği'nin fosil yakıtlardan çıkış çağrısı yaparken dönüşümün finansmanını da üstlenmesi gerektiğini söyledi.
Türkiye'de kömürden çıkış için açık bir yol haritası hazırlanmasını isteyen Alpay, Antalya'da 10 binden fazla kişinin katıldığı iklim eylemine rağmen taleplerin karşılanmadığını savundu.
Alpay, "COP31 sona ermiş olabilir, ancak bu çağrı sona ermeyecek. Sesimizi yükseltmeye ve acilen ihtiyaç duyulan değişimi talep etmeye devam edeceğiz" dedi.
Greenpeace Avustralya Pasifik'in Pasifik Bölgesi Sorumlusu Shiva Gounden de gelişmiş ülkelerin iklim finansmanını müzakere aracı haline getirdiğini ileri sürerek, iklim krizinden en fazla etkilenen ülkelerin uluslararası hukuk ve alternatif diplomatik girişimlerle çözüm arayışlarını sürdüreceğini belirtti.
Ormansızlaşma, okyanuslar ve uluslararası ticaret de gündemdeydi
COP31'de anlaşmazlıkların merkezinde fosil yakıtlar ve finansman yer alsa da karar taslağında diğer çevresel ve ekonomik düzenlemeler de ele alındı.
Metinde, ormansızlaşmanın ve ormanların bozulmasının 2030 yılına kadar durdurulması ve tersine çevrilmesi çağrısında bulunuldu.
Okyanusların iklim değişikliğinden etkilenmesine yönelik "Antalya Ocean Current" adıyla çok yıllı bir diyalog sürecinin geliştirilmesi ve "Blue Imece" başlıklı bir sentez raporunun Mart 2028'e kadar hazırlanması önerildi.
Taslakta ayrıca iklim değişikliğiyle mücadele amacıyla uygulanan tek taraflı önlemlerin uluslararası ticarette haksız ayrımcılığa veya gizli ticaret kısıtlamalarına dönüşmemesi gerektiği vurgulandı.
Çocukların, gençlerin, kadınların, yerel toplulukların ve yerli halkların iklim politikalarının hazırlanmasına daha fazla katılması çağrısı yapıldı.
Ancak söz konusu başlıkları içeren çerçeve karar taslağı da müzakerelerde uzlaşı sağlanamaması nedeniyle kabul edilmedi.
Murat Kurum: "Bazı ülkeler tarihi sorumluluğun gerektirdiği gayreti göstermedi"
COP31 Mavi Alan'daki Anadolu Genel Kurul Salonu'nda gerçekleştirilen kapanış oturumunda konuşan COP31 Başkanı Murat Kurum, iki hafta boyunca ülkeler arasında uzlaşma sağlamak için yoğun çaba harcandığını söyledi.
Bazı ülkelerin yeterli esnekliği göstermediğini belirten Kurum, şu ifadeleri kullandı:
"İki hafta boyunca burada büyük uğraşlar verdik. Bu salonda geçen her saatin dünyanın başka bir köşesinde yaşanan büyük bir insanlık meselesine karşı geldiğini bilen biri olarak şunu açıkça söylemek istiyorum; maalesef bazı ülkelerimiz bu tarihi sorumluluğun gerektirdiği gayreti ve esnekliği gösteremedi."
Ülkelerin ulusal koşullarına ve önceliklerine saygı duyduklarını belirten Kurum, ortak geleceği ilgilendiren iklim değişikliğiyle mücadelede daha fazla sorumluluk üstlenilmesi gerektiğini söyledi.
"Dünya beklemiyor, afetler beklemiyor, gelecek kuşaklar beklemiyor"
İklim değişikliğinin uluslararası müzakerelerin takvimine göre ilerlemediğini vurgulayan Kurum, konferanstan ortak karar çıkmamasına rağmen iklim kriziyle mücadelenin devam etmesi gerektiğini ifade etti.
Kurum, "İklim değişikliği bizim müzakere takvimimize göre ilerlemiyor. Dünya beklemiyor, afetler beklemiyor, gelecek kuşaklar beklemiyor" dedi.
Türkiye'nin konferans boyunca uzlaşma için çaba gösterdiğini savunan Kurum, Antalya'da oluşturulan Eylem Gündemi'nin ve geliştirilen uluslararası ortaklıkların kalıcı kazanımlar olduğunu belirtti.
Kurum, "Türkiye olarak Antalya'da uzlaşının bütün imkanlarını zorladık. Ortaya koyduğumuz Eylem Gündemi, geliştirdiğimiz iş birlikleri ve kurduğumuz uluslararası ortaklıklar bu emeğin kalıcı kazanımlarıdır" ifadelerini kullandı.
"Tıkanan müzakereleri dünyanın takdirine bırakıyorum"
Müzakerelerde yaşanan anlaşmazlıkların ardından Kurum, "Bugün burada yaşananları, tıkanan müzakereleri ve süreçleri tüm dünyanın ve insanlığın takdirine bırakıyorum" dedi.
Konferansa katılan ülkelere, müzakerecilere, Avustralyalı yetkililere, Birleşmiş Milletler Sekretaryası'na ve organizasyonda görev alan Bakanlık çalışanlarına teşekkür eden Kurum, kapanış konuşmasının ardından konferansın sona erdiğini simgeleyen tokmağı vurdu.
"Az sonra vuracağım tokmak bu oturumu kapatacaktır ancak mücadelemiz devam edecektir" diyen Kurum, COP31, CMP21 ve CMA8 toplantılarının kapandığını ilan etti.
COP31'den ortak çerçeve karar çıkmadı
Böylece Türkiye'nin ev sahipliğinde 14 gün boyunca devam eden COP31, ülkelerin fosil yakıtlardan çıkış, iklim değişikliğine uyum finansmanı ve adil geçiş konularındaki görüş ayrılıklarını gideremeden sona erdi.
Avrupa Birliği, Almanya, Norveç ve Birleşik Krallık başta olmak üzere çok sayıda taraf, taslağın önceki iklim taahhütlerini yeterince korumadığını savunurken Çin, çekincelerine rağmen metnin kabul edilmesini destekledi.
Gelişmekte olan ülkeler iklim finansmanında somut güvenceler isterken çevre örgütleri, fosil yakıtlardan çıkış için bağlayıcı bir yol haritası oluşturulamamasını eleştirdi.
Antalya'daki konferansta üçüncü Örtü Karar Taslağı kabul edilmezken, iklim değişikliğiyle mücadelede ülkeler arasındaki görüş ayrılıkları çözüme kavuşturulamadı.




