İran ile ABD arasında küresel enerji krizine ve savaşa ilişkin kritik diplomasi trafiği sürüyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi önünde gazetecilere açıklamalarda bulunan İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, ABD'nin öneriyi kabul etmesi durumunda 7 günlük sürecin derhal başlayacağını ilan etti. Arakçi, takvime göre ilk adımların 4-5 gün içinde tamamlanacağını, Hürmüz Boğazı'nın 6'ncı gün seyrüsefere açılacağını ve 7'nci gün ise ABD ile nükleer program konusunda müzakere masasına oturulacağını ifade etti.
"7 Günlük Süre ABD Planı Kabul Ettiği An Başlayacak"
Arakçi, sürecin tamamen Washington'ın tavrına bağlı olduğunu belirterek, "Yedi günlük süre ABD bu planı kabul ettiği anda başlayacak" dedi. Ancak ABD basınında yer alan iddialara göre ABD Başkanı Donald Trump'ın bu teklife sıcak bakmadığı öne sürülüyor.
Hürmüz Boğazı İran'ın En Güçlü Pazarlık Kozu
Savaş öncesinde dünya petrol ve gaz ticaretinin yaklaşık beşte birinin geçiş noktası olan Hürmüz Boğazı'ndaki ulaşımın kesintiye uğraması, İran'ın ABD ve müttefikleri karşısındaki en büyük kozu olarak değerlendiriliyor. Boğaz'daki aksamalar küresel enerji piyasalarında petrol ve akaryakıt fiyatlarını tırmandırırken, ABD içindeki enflasyon baskısını da artırıyor.
Yükselen enerji maliyetlerinin, kasım ayındaki Kongre ara seçimleri öncesinde Donald Trump ve Cumhuriyetçi Parti açısından ciddi siyasi riskler doğurabileceği kaydediliyor. Beyaz Saray arabulucularla "olumlu ve yapıcı" görüşmeler yürütüldüğünü açıklasa da Wall Street Journal, Trump'ın İran'ın taahhütlerinden şüphe duyduğunu ve yakın çevresine İran'a yönelik yeni bir bombardıman kampanyasının masada olduğunu söylediğini iddia etti.
"Öneri Haziran Ayındaki Anlaşmaya Benziyor"
Katar aracılığıyla Washington'a iletilen teklifin, haziran ayında varılan ancak kısa sürede çöken geçici anlaşmayla benzerlikler taşıdığı bildirildi. Yeni öneride önceki 60 günlük süreç yerine çok daha hızlı bir takvim belirlenmesi dikkat çekiyor. Haziran ayındaki süreç, İran'ın Hürmüz Boğazı'ndaki gemilere yönelik saldırıları yeniden başlatmasıyla sona ermişti. Trump'ın ise yüksek petrol fiyatlarına rağmen yeni bir anlaşma için acele etmediği ifade ediliyor.
"Katar Arabuluculuk Rolünü Sürdürüyor"
Diplomatik temasların hız kazandığı bu dönemde Katar Başbakanı, cuma günü İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan ile bir araya geldi. ABD Dışişleri Bakanı Marco Rubio da daha önce yaptığı açıklamada görüş alışverişi fırsatlarını değerlendireceklerini belirtmişti. Ancak ABD ve İsrail'in İran'a yönelik saldırıları ile karşılıklı ihlal suçlamaları taraflar arasındaki güven sorununu derinleştiriyor.
"Yemen Anlaşmanın Kapsamında Mı?"
İran'ın teklifinin Lübnan'ı kapsadığı belirtilse de Yemen'deki çatışmaların duruma dahil edilip edilmeyeceği belirsizliğini koruyor. Husilerin Kızıldeniz'deki Babülmendeb Boğazı'na yönelik tehditleri küresel ticaret için yeni bir risk alanı oluşturuyor.
Suudi Arabistan'ın ise İran'ın son teklifine temkinli yaklaştığı aktarıldı. Körfez ülkelerinin daha önce müzakereleri desteklediği ancak Yemen'deki gelişmeler ile Suudi petrol altyapısına yapılan saldırılar sonrası Riyad'ın tutumunun sertleştiği ifade ediliyor.
"İran-Suudi Arabistan Teması"
İran Dışişleri Bakanlığı, Arakçi'nin Suudi Arabistan Dışişleri Bakanı Prens Faysal bin Ferhan'a, İran ile Umman arasında Hürmüz Boğazı'ndaki güvenli deniz taşımacılığına ilişkin varılan mutabakat hakkında bilgi verdiğini duyurdu. Boğaz'ın kapalı kalması küresel petrol arzını sıkıştırırken Suudi Arabistan'ın güvenlik endişelerini artırıyor.
"Suudi Arabistan'da Güvenlik İş Birliği Artırılıyor"
Bölgesel güvenlik hattını güçlendirmek isteyen Türkiye ve Pakistan savunma yetkilileri, dün Riyad'da bir araya gelerek istihbarat paylaşımı, askeri koordinasyon ve kuvvet entegrasyonunu görüştü. Görüşme; Suudi Arabistan, Pakistan ve Türkiye dışişleri bakanlarının Mekke Ortak Savunma Anlaşması kapsamındaki toplantısının hemen ardından gerçekleşti.
"İran Yönetiminde Diplomasi Çatlağı"
İran içinde diplomasi yönetimine dair görüş ayrılıkları da su yüzüne çıkıyor. Muhafazakar kanat Pezeşkiyan ve Arakçi'nin adımlarını eleştirirken, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, savaş söyleminin bir mekanizma sunulmadan sürdürülmesinin de ülkenin kapasitesinin küçümsenmesinin de yanlış olduğunu belirtti.
Arakçi ise yaklaşık 7 aydır süren ABD-İsrail savaşı boyunca İran'da 5 binden fazla kişinin yaşamını yitirdiğini açıkladı.
