Ekonomist Prof. Dr. Hakkı Hakan Yılmaz, benzin ve motorin fiyatlarında yaşanan sert yükselişleri ve ekonomiye olan yansımalarını değerlendirdi. Eylül ayında akaryakıt fiyatlarındaki artışın belirgin biçimde hızlandığını vurgulayan Yılmaz, piyasaların öngörülerin ötesine geçen bir fiyat şokuyla karşı karşıya kaldığını söyledi.
Benzinin litre fiyatının 80 TL'yi, motorinin ise 90 TL'yi aştığına dikkati çeken Yılmaz, yılbaşından bu yana yapılan hesaplamalarda motorinin yüzde 72,4, benzinin ise yüzde 50,5 oranında zamlandığını belirtti. Eşel mobil sisteminin uygulanmaması halinde motorinin 103 TL'ye, benzinin ise 90,1 TL'ye ulaşmış olacağını kaydeden Yılmaz, akaryakıttaki artışın genel enflasyon yükselişinin 3 ila 4 katına ulaştığına dikkat çekti.
"Brent Düşse Bile Pompa Fiyatı Düşmeyebilir"
Motorindeki artışın yalnızca Brent petrol fiyatlarıyla açıklanamayacağını ifade eden Prof. Dr. Yılmaz, piyasadaki yapay tıkanıklıklara işaret etti:
"Rafineri kapasitesindeki sıkışıklık, motorin arzının yetersiz kalması ve artan taşıma maliyetleri de fiyatları yukarı çekiyor. Bu nedenle Brent gerilese bile, motorin ile ham petrol arasındaki rafineri fiyat farkı, yani crack spread daralmadığı sürece pompa fiyatlarında aynı ölçüde bir rahatlama görülmeyebilir."
Enflasyona Toplam Etkisi 7 Puana Yaklaşabilir
Motorindeki fiyat hareketliliğinin tarımdan imalat sanayiine kadar tüm üretim ve girdi maliyetlerini doğrudan tetiklediğini aktaran Yılmaz, akaryakıt zamlarının eylül ayı enflasyonuna doğrudan 0,39 puan katkı yapacağını ifade etti.
Ulaştırma, gıda ve üretim maliyetleri üzerinden gelecek ikincil etkiler de hesaba katıldığında akaryakıttaki yükselişin toplam enflasyona katkısının 7 puana yaklaşabileceğini belirten Yılmaz, tüm zorlamalara rağmen yıl sonu enflasyonunun yüzde 32 civarında oluşmasını beklediklerini vurguladı.
"ÖTV Sıfırlanmalı, KDV En Az Yüzde 50 İndirilmeli"
Küresel belirsizlikler nedeniyle petrol fiyatlarının yükselme ihtimalinin daha güçlü olduğunu söyleyen Yılmaz, ekonomik kırılganlığı azaltmak adına şu acil adımların atılmasını önerdi:
-
Akaryakıt fiyatlarındaki artışı dengelemek amacıyla ÖTV, yıl sonuna kadar gerektiğinde sıfır seviyesine kadar indirilmeli.
-
Enerji fiyatları üzerinden alınan KDV oranları akaryakıt türleri itibarıyla farklılaştırılmalı ve mevcut oranlar en az yüzde 50 oranında azaltılmalı.
-
Çalışan yoksullara, düşük aylık alan emeklilere ve kırılgan hanelere yönelik doğrudan destekler artırılmalı.
-
Tarım ve imalat sanayisine odaklanacak geçici mali destek programları ile firmaların üzerindeki maliyet baskısı hafifletilmeli.
Vergi indirimlerinin bütçeye maliyeti olacağını belirten Yılmaz, tercihin yalnızca bütçe üzerinden değil, yüksek enflasyonun toplumsal ve ekonomik maliyetleri dikkate alınarak yapılması gerektiğinin altını çizdi.
