Eski Diyarbakır Belediye Başkanı ve siyasetçi Mehdi Zana, 29 Ağustos 2026’da hayatını kaybetti. Bir süredir KOAH nedeniyle hastanede tedavi gördüğü ve yoğun bakıma alındığı belirtilen Zana, 85 yaşındaydı.
Zana’nın cenazesinin 30 Ağustos’ta Diyarbakır’da düzenlenecek törenlerin ardından Yeniköy Mezarlığı’nda toprağa verilmesi planlandı.
MEHDİ ZANA KİMDİR?
Mehdi Zana, 20 Aralık 1940’ta Diyarbakır’ın Silvan ilçesinde dünyaya geldi. Doğumunda “Bilici” olan soyadını daha sonra Kürtçede “bilge” anlamına gelen “Zana” olarak değiştirdi.
Eğitim hayatının ardından genç yaşlarda terzilik yapmaya başlayan Zana’nın siyasal düşüncelerinin şekillenmesinde çalıştığı terzihanede dönemin aydınları ve siyasi isimleriyle yaptığı görüşmeler etkili oldu.
Siyasete genç yaşlarda giren Zana, 1963 yılında Türkiye İşçi Partisi’ne (TİP) katıldı. TİP’in Silvan örgütünün kuruluş çalışmalarında yer aldı ve iki yıl boyunca şube başkanlığı yaptı. Zana, Devrimci Doğu Kültür Ocakları’nın (DDKO) çalışmalarında da yer aldı.
BAĞIMSIZ ADAY OLARAK DİYARBAKIR BELEDİYE BAŞKANI SEÇİLDİ
Mehdi Zana’nın siyasi yaşamındaki en önemli dönüm noktalarından biri Diyarbakır Belediye Başkanlığı oldu.
Zana, 1977 yerel seçimlerinde bağımsız aday olarak Diyarbakır Belediye Başkanı seçildi. Diyarbakır Büyükşehir Belediyesi’nin resmi tarihçesine göre Zana, 1977’den 12 Eylül 1980 askeri darbesine kadar belediye başkanlığı görevini sürdürdü.
Belediye başkanlığı döneminde özellikle Kürt kimliği, dil ve demokratik haklara ilişkin yaklaşımıyla dönemin dikkat çeken siyasi isimlerinden biri oldu.
12 EYLÜL SONRASI TUTUKLANDI
12 Eylül 1980 askeri darbesinin ardından tutuklanan Mehdi Zana, Diyarbakır 5 No’lu Askeri Cezaevi başta olmak üzere Diyarbakır, Aydın, Afyonkarahisar ve Eskişehir’deki çeşitli cezaevlerinde kaldı.
Zana’nın farklı dönemlerdeki tutukluluk ve hükümlülük sürelerinin toplamı yaklaşık 16 yılı buldu. 12 Eylül sonrasındaki cezaevi yılları, daha sonra kaleme aldığı eserlerin de önemli konularından biri oldu.
YILLARCA İSVEÇ’TE YAŞADI
Cezaevi sürecinin ardından 1990’lı yıllarda İsveç’e giden Mehdi Zana, yaklaşık 10 yıl burada yaşadı.
Ekim 2004’te Türkiye’ye dönen Zana, hakkındaki bazı davalar nedeniyle gözaltına alındıktan sonra serbest bırakıldı.
LEYLA ZANA’NIN EŞİYDİ
Mehdi Zana, Türkiye siyasetinin tanınan isimlerinden Leyla Zana ile evliydi. Çiftin iki çocuğu bulunuyordu.
Siyasi yaşamı boyunca Kürt meselesi, demokratik haklar ve siyasal temsil konularında faaliyet gösteren Mehdi Zana, özellikle 1970’li yıllardan itibaren Kürt siyasi hareketinin öne çıkan isimleri arasında yer aldı.
MEHDİ ZANA’NIN KİTAPLARI
Mehdi Zana, siyasi yaşamını ve özellikle cezaevi döneminde yaşadıklarını çeşitli kitaplarda anlattı.
Zana’nın yayımlanan eserleri arasında şunlar bulunuyor:
- Bekle Diyarbakır (1991)
- Vahşetin Günlüğü – Diyarbakır Zindanlarından (1992)
- Sevgili Leyla – Uzun Bir Sürgündü O Gece (1995)
- Zelâl Yeniden Doğuş (1996)
Zana, “Bekle Diyarbakır” adlı anı kitabında çocukluk ve gençlik yıllarından başlayarak siyasal düşüncelerinin nasıl şekillendiğini ve yaşadığı dönemin siyasi atmosferini anlattı.
