Malatya'nın Battalgazi ilçesi Zafer Mahallesi'nde bulunan Hakimbey Apartmanı'nın 6 Şubat 2023 depremlerinde yıkılması sonucu iki kardeşini kaybeden 10 davacının açtığı davada dikkat çeken bir karar verildi. Malatya 1. İdare Mahkemesi, kamu kurumlarının deprem öncesindeki görev ve sorumluluklarını değerlendirerek hizmet kusurları bulunduğuna karar verdi.
ANKA Haber Ajansı muhabirinin edindiği bilgiye göre, yakınlarını kaybeden davacılar, idarelerin hizmet kusuru bulunduğunu belirterek toplam 2 milyon TL manevi tazminatın yasal faiziyle birlikte ödenmesini talep etti.
Yargılama sonucunda mahkeme, davalı kamu kurumlarının toplam yüzde 33 kusurlu olduğuna hükmederek 1 milyon TL manevi tazminata karar verdi.
İlk bilirkişi raporu yetersiz bulundu, kusur oranı yüzde 33'e çıktı
Mahkeme, kamu kurumlarının toplam kusur oranını yüzde 13,76 olarak belirleyen ilk bilirkişi raporunu yetersiz bularak yeniden inceleme yaptırdı.
İkinci bilirkişi raporunda, eski Malatya Belediyesi'ne yüzde 25, Malatya Büyükşehir Belediyesi'ne yüzde 2, Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile AFAD'a ise yüzde 3'er kusur atfedildi.
Böylece kamu kurumlarının toplam kusur oranı yüzde 33 olarak belirlendi.
Mahkeme, tarafların ikinci bilirkişi raporuna yönelik itirazlarını raporu geçersiz kılacak nitelikte görmedi ve karara esas aldı.
Eski Malatya Belediyesi'ne atfedilen yüzde 25'lik kusurdan ise 6360 sayılı Kanun kapsamında gerçekleşen idari dönüşüm ve ilgili yetki ve sorumlulukların devri nedeniyle Battalgazi Belediyesi'nin sorumlu olduğu belirtildi.
Belediyeler sorumluluğu kabul etmedi
Dava kapsamında savunma yapan Battalgazi Belediyesi, 6 Şubat depremlerinin mücbir sebep sayılması gerektiğini ileri sürdü.
Depremlerin önlenemez ve öngörülemez nitelikte olduğunu savunan belediye, depremin şiddeti nedeniyle yapıların hasar almadan kurtulmasının mümkün olmadığını belirtti.
Belediye, bina yapımından müteahhidin, inşaat sürecindeki denetimden ise şantiye şefi ile yapı denetim kuruluşunun sorumlu olduğunu ifade etti.
Belediyelerin esaslı denetim yapmadığını, yapı ruhsatı ve yapı kullanma izinlerinin şekli incelemeler sonucunda verildiğini belirten Battalgazi Belediyesi, davanın reddini istedi.
Malatya Büyükşehir Belediyesi de binanın yapım sürecinde herhangi bir yetki ve sorumluluğunun bulunmadığını, yapı ruhsatı ve kullanma izin belgesinin ilçe belediyesinin görev alanında olduğunu savundu.
Büyükşehir Belediyesi, yapıyla ilgili kendilerine herhangi bir şikâyet ulaşmadığını belirterek idareye atfedilebilecek bir kusur bulunmadığını ileri sürdü.
Bakanlık ve AFAD da davanın reddini istedi
AFAD, deprem sonrasında arama kurtarma ve yardım çalışmalarının koordinasyonunu sağladığını, görevlerini eksiksiz yerine getirdiğini savundu.
Binaların inşaat sürecinde yetki ve sorumluluğunun bulunmadığını ifade eden AFAD, meydana gelen zararla kurumun faaliyetleri arasında illiyet bağı olmadığını öne sürerek davanın reddini talep etti.
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı da yapı ruhsatlandırma ve inşaat sürecinde sorumluluğu bulunmadığını, 4708 sayılı Kanun kapsamında hizmet kusuru işlemediğini savundu.
Bakanlık, tazminat hesaplanırken üçüncü kişilerin kusurlarının, yapılan yardımların ve diğer unsurların dikkate alınması gerektiğini belirtti.
Mahkeme 1 milyon TL manevi tazminata hükmetti
Malatya 1. İdare Mahkemesi, kamu kurumlarının hizmet kusurlarını ve üçüncü kişilerin sorumluluğunu birlikte değerlendirdi.
İdarelerin kusurunun kasıt değil ihmal düzeyinde olduğunu, olayda üçüncü kişilerin kusurunun daha ağır bulunduğunu dikkate alan mahkeme, talep edilen 2 milyon TL manevi tazminatın 1 milyon TL'lik bölümünü kabul etti.
Mahkeme, kalan 1 milyon TL'lik talebi ise reddetti.
Kurumlara göre tazminat tutarları
|
Kurum |
Kusur oranı |
Tazminat |
| Battalgazi Belediyesi | %25 |
757.575 TL |
| Malatya Büyükşehir Belediyesi | %2 |
60.606 TL |
| Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı | %3 |
90.909 TL |
| AFAD | %3 |
90.909 TL |
|
Toplam |
%33 |
Yaklaşık 1 milyon TL |
Kararda belirtilen kurum bazlı tutarlar, lira cinsinden yuvarlama nedeniyle toplamda 1 TL farklılık göstermektedir. Tazminatlara 10 Mayıs 2024 tarihinden itibaren yasal faiz uygulanacaktır.
Mahkemeden Bakanlık ve AFAD'a hukuki sorumluluk vurgusu
Mahkeme, kararının gerekçesinde yalnızca yapıların inşaat sürecindeki denetim yükümlülüklerini değil, deprem risklerinin azaltılmasına ilişkin kamu görevlerini de değerlendirdi.
İmar ve yapılaşma süreçlerinde mal sahipleri, teknik sorumlular, belediyeler ve ilgili bakanlıkların farklı görev ve sorumlulukları bulunduğunu belirten mahkeme, Bakanlık ve AFAD'ın depremden korunma konusunda hukuki sorumluluk taşıdığına dikkat çekti.
Kararın gerekçesinde şu ifadelere yer verildi:
Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı ile Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı'nın yasaların verdiği çeşitli görev ve yetkileri nedeniyle deprem hassasiyeti olan bölgeye ilişkin yaşam çevrelerinin oluşturulmasını kaçınılamaz şekilde etkileyecek verilerin başında yer alan deprem afetinden korunma konusunda hukuki sorumluluk taşıdığını göstermektedir.
“Deprem mücbir sebep sayılarak idarenin sorumluluğu ortadan kaldırılamaz”
Kararın en dikkat çekici bölümlerinden biri, kamu kurumlarının depremin mücbir sebep olduğu yönündeki savunmalarına ilişkin değerlendirme oldu.
Mahkeme, mücbir sebebin öngörülemeyen ve karşı konulamayan olayları ifade ettiğini ancak deprem kuşağında bulunan bölgelerde kamu idarelerinin gerekli önlemleri alma ve denetimleri gerçekleştirme sorumluluğunun bulunduğunu vurguladı.
Gerekçede şu ifadeler kullanıldı:
Deprem kuşağında yer alan bölgede, deprem gerçeğinin bir veri alınması suretiyle yerleşmelerle ilgili alanların belirlenmesi, bu alanlardaki yapılaşmaya ilişkin kararların alınması, uygulanması ve denetlenmesiyle ilgili idari faaliyetlerin bütünündeki olumsuzluklardan oluşan idarenin “olumsuz eyleminin” bulunması durumunda, depremin mücbir sebep olarak değerlendirilerek zararla illiyet bağını kestiğini kabule olanak bulunmamaktadır.
Bu değerlendirmeyle mahkeme, deprem tehlikesinin bilindiği bölgelerde idarelerin yapılaşma ve denetim sorumluluklarını yerine getirmemesinin, yalnızca depremin büyüklüğü gerekçe gösterilerek sorumluluk dışında bırakılamayacağını ortaya koydu.
“Depremin zamanı bilinemez ancak zararları öngörülebilir”
Mahkemenin gerekçesinde, Türkiye'nin jeolojik ve topoğrafik yapısı nedeniyle sık sık büyük depremlerle karşılaştığına dikkat çekildi.
Afet risklerinin azaltılması, deprem haritalarının hazırlanması, yapılaşma kurallarının belirlenmesi, teknik çalışmaların yürütülmesi ve denetim faaliyetlerinin gerçekleştirilmesinin devletin görevleri arasında bulunduğu belirtildi.
Mahkeme, kararında şu değerlendirmeye yer verdi:
Deprem olgusunun, doğal bir olay olarak ortaya çıkmasının yanında, idarece gerçekleştirilecek uygulamalarla doğabilecek zararların önlenmesi, hatta ortadan kaldırılması mümkündür. Başka bir anlatımla, depremin nerede, ne zaman ve hangi büyüklükte olacağı öngörülememekle birlikte, depremin yaratacağı olumsuz sonuçların öngörülebilir olduğu ve oluşacak zararların en aza indirilmesi için önceden önlem alınabileceği açıktır.
Malatya 1. İdare Mahkemesi'nin Hakimbey Apartmanı davasındaki kararı, deprem nedeniyle meydana gelen can kayıplarında kamu kurumlarının yalnızca yapı ruhsatı ve doğrudan denetim süreçleri bakımından değil, afet risklerinin azaltılmasına yönelik görevleri açısından da hukuki sorumluluk taşıyabileceğini ortaya koydu.




