ABD ve Çin hattında küresel piyasaları ve teknoloji dengelerini yakından ilgilendiren kritik bir diplomasi trafiği başlıyor. ABD Hazine Bakanı Scott Bessent ile ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Çin Başbakan Yardımcısı He Lifeng ile pazar günü New York’ta bir araya gelecek. Bu kritik temas, ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping’in 24 Eylül’de Washington’da gerçekleştireceği zirve öncesindeki en önemli hazırlık aşaması olarak öne çıkıyor.
"Dengeli Ticaret Politikasını Sürdüreceğiz"
Görüşmeye ilişkin açıklamalarda bulunan ABD Ticaret Temsilcisi Jamieson Greer, Trump yönetiminin Çin ile dengeli ticaret politikasını kararlılıkla sürdüreceğini vurguladı. Greer; son dönemde varılan taahhütlerin uygulanmasının yakından izleneceğini, hassas olmayan ürünlerde ticaretin geliştirilmesini ve ABD’li çiftçiler, üreticiler ile çalışanlar için Çin pazarına erişimin iyileştirilmesini hedeflediklerini belirtti.
Yapay Zekada Model Savaşı Masada
Müzakerelerin en dikkat çeken başlıklarından birini ise yapay zeka oluşturuyor. Hazine Bakanı Scott Bessent, görüşmelerde hem açık ağırlıklı (open-weight) hem de kapalı ağırlıklı (closed-weight) yapay zeka modellerinin kapsamlı şekilde ele alınacağını bildirdi. Temal unsurları kamuya açık olan ve kullanıcıların indirip geliştirebildiği Çin menşeili açık ağırlıklı modeller, düşük maliyetleri nedeniyle Anthropic ve OpenAI gibi ABD merkezli devlerin kapalı modellerine kıyasla Amerikalı şirketler arasında hızla yaygınlaşıyor.
FBI ve Güvenlik Endişeleri
Çin merkezli yapay zeka yazılımlarının ABD devlet kurumlarında dahi kullanılması Batı medyasında geniş yankı buldu. ABD hükümetine ait bir internet sitesinin federal düzenleme taslaklarında arama yapmak amacıyla Çinli bir şirketin geliştirdiği modeli kullandığı ortaya çıktı. Diğer yandan FBI, söz konusu modelin geliştiricisi konumundaki Alibaba’yı, ABD'li Anthropic şirketinin teknolojisini kötü niyetli şekilde kopyalamakla suçladı.
"Sistemlerin Ayrışması Önlenmeli"
ABD'nin yapay zeka alanındaki küresel liderliğini koruduğunu belirten Bessent, iki ülkenin yapay zeka sistemleri arasında tam bir kopuş ve ayrışma yaşanmasının önlenmesi gerektiğini savundu. Bessent, ortak risklerin azaltılması adına görüşmelere açık olduklarını ifade ederken, güçlü yapay zeka modellerinin devlet dışı kötü niyetli aktörlerin eline geçmesini engellemek amacıyla ortak güvenlik kuralları üzerinde anlaşılması gerektiğinin altını çizdi.
"Görüşmelerin Gündemi Geniş"
Pazartesi gününe kadar çalışma düzeyinde devam etmesi beklenen New York görüşmelerinde, Trump ve Xi’nin zirvede ele alacağı olası mutabakat zeminleri oluşturulacak. Masadaki en kritik finansal başlıklardan biri, 10 Kasım’da sona erecek olan gümrük vergisi ateşkesinin uzatılması. Ayrıca Çin'in küresel tedarik zincirinde kritik role sahip olduğu nadir toprak elementleri ve stratejik minerallerin ABD'ye akışının artırılması talebi de müzakere edilecek.
Kritik Mineraller ve Fentanil Trafiği
Çin'in daha önce kritik minerallerin ihracatına getirdiği kısıtlamaların ardından ABD tarafı, bu ürünlerin tedarik akışının yeniden teminat altına alınmasını istiyor. Üst düzey bir ABD'li yetkili, Çin'in bu alandaki mevcut performansının beklentileri karşılamadığını ve konunun doğrudan liderler zirvesine taşınacağını aktardı. Washington yönetimi aynı zamanda, yasa dışı fentanil üretiminde kullanılan öncül kimyasalların ABD'ye akışını kesmesi için Pekin'den daha somut adımlar bekliyor.
Gümrük Vergileri ve Uçak Anlaşması
İki ülke arasındaki mevcut ticaret ateşkesi kapsamında, Trump’ın ikinci başkanlık döneminde uygulanan gümrük vergileri yaklaşık yüzde 20 seviyesinde sınırlandırılmıştı. ABD Yüksek Mahkemesi'nin ulusal acil durum yasasına dayanan bazı vergileri iptal etmesinin ardından Trump yönetimi, vergileri farklı hukuki yetkilerle yeniden yapılandırıyor. Zorla çalıştırma iddiaları gerekçesiyle Çin mallarına uygulanan ek yüzde 12,5'lik vergi ve aşırı sanayi kapasitesine yönelik soruşturmalar sürerken; Çin'in daha önce söz verdiği tarım ürünü alımları ile 200 adet Boeing uçağı tedarikine ilişkin detayların da netleştirilmesi bekleniyor.
Çinli Dev Şirketler ABD'ye Çıkarma Yapıyor
Çin Ticaret Bakanlığı, He Lifeng’in beraberindeki geniş iş insanı ve şirket yöneticisi heyetiyle ABD'ye çıkarma yapacağını duyurdu. Bu ziyaret, Trump’ın Çinli otomobil üreticilerinin ABD’de fabrika kurabileceğine yönelik ılımlı mesajlarının ardından gerçekleşiyor. Öte yandan ABD otomotiv sektörü temsilcileri, ulusal güvenlik gerekçesiyle Çinli araçların iç pazara girmesini engelleyen kısıtlamaların kararlılıkla korunması yönünde hükümete çağrıda bulundu. Yapılacak bu dev temaslar, 24 Eylül'deki Washington Zirvesi için belirleyici bir dönüm noktası olacak.
