Darende'nin Zaviye Mahallesi'nde ikamet eden 80 yaşındaki Hasan Gazi Ağacalar, annesi, babası ve dedelerinden öğrendiği asırlık üzerlik geleneğini yaşatmayı sürdürüyor. Asıl mesleği terzilik olan ancak gözlerindeki rahatsızlık nedeniyle mesleğine veda etmek zorunda kalan Ağacalar, emeklilik döneminde üzerlik yapımına yöneldi. Yaklaşık 4-5 yıldır bu işle uğraşan emektar usta, doğadan topladığı bitkileri geleneksel yöntemlerle tek tek işliyor.
"Sayıyla ve Kademe Kademe Hazırlıyorum"
Üzerlikleri belirli bir matematik ve düzen içinde hazırladığını belirten Ağacalar, rastgele bir dizim yapılmadığını vurguluyor. Geleneğin inceliklerini aktaran Ağacalar, "Üzerlik sayıyla oluyor. Beşer, altışar devam ediyor; dörder, üçer kademe kademe düşerek yapılıyor. Öyle kafadan değil" dedi. Hazırlık aşamasında ağaç, iplik, iğne, kumaş parçaları ve üzerlik kullanan Ağacalar, ürünlerin tamamını büyük bir sabırla el emeği olarak üretiyor.
"Güneş Değmeden Sabah Namazından Sonra Topluyorum"
Bitkinin doğru zamanda ve doğru koşullarda toplanmasının kritik önem taşıdığını ifade eden Ağacalar, "Bunlar sadece mezarlıkta biter. Ne bahçede ne de dağda biter. Sabah namazından sonra gidip topluyorum. Güneş değmeden getirip burada diziyorum" dedi. Toplama zamanının kaçırılmaması gerektiğini hatırlatan Ağacalar, "Zamanı geçtikten sonra üzerlik kuruyor. Kuruyunca ipe takılamaz. Bu nedenle zamanında toplamak şart. Yaşken biraz kokusu var ancak kuruyunca kokusu kalmıyor. Evimin bir odası neredeyse atölye oldu" şeklinde konuştu.
"Ankara, İstanbul ve İzmir'den Talep Geliyor"
Geleneksel motiflerle süslenen üzerliklerin sadece mahallede değil, Türkiye'nin dört bir yanında ilgi gördüğünü belirten Ağacalar, İstanbul'daki kızlarının da bu kültürü devam ettirdiğini aktardı. Ağacalar, "Mahallemizin bütün evlerinde asılıdır. Nazar için kullanılır. Eskiden her evde vardı. Şimdi Ankara, İstanbul ve İzmir'den de talep geliyor. İlçeyi ziyaret eden turistler de götürüyor. Kızlarım da bu geleneği İstanbul'da yaşatıyor" dedi.
"Para İçin Değil, Kültürümüz Yaşasın Diye"
Bu işi ticari bir gelir kapısı olarak görmediğini kesin bir dille ifade eden Ağacalar, amacının tamamen mirasa sahip çıkmak olduğunu kaydetti. Yaşlı usta, "Para için değil, kültürümüz yaşasın diye yapıyorum. Emekliyim, vaktimi değerlendirmek için uğraşıyorum. Bundan zevk alıyorum. Kültürümüzün ömür boyu devam etmesini istiyorum" ifadelerini kullandı.
Halk kültüründe nazara, kötü enerjiye ve uğursuzluğa karşı koruyucu olduğuna inanılan üzerlik, yakılan tütsüsü ve evlere asılan motifleriyle geçmişten günümüze inanç ve kültürün simgesi olmaya devam ediyor.
