YENİ Parti Ekonomi Eşgüdüm Konseyi (EEK), Cumhurbaşkanlığı Strateji ve Bütçe Başkanlığı ile Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından açıklanan Orta Vadeli Program’a (2027-2029) ilişkin değerlendirme raporu hazırladı.
Raporun “Yönetici Özeti” başlıklı bölümünde OVP’nin Türkiye ekonomisinin önümüzdeki üç yılı için rehber oluşturması gerektiği belirtilerek, programın hedeflerine yönelik eleştiriler sıralandı.
“İktidar yakın vadeyi bile görememektedir”
Raporda şu ifadelere yer verildi:
“OVP, Türkiye ekonomisinin önümüzdeki üç yılı için rehber oluşturması gerekirken inandırıcılığını ilk günden yitiren bir beyanname niteliğindedir. İktidar orta vadeli program açıklamakta ancak yakın vadeyi bile görememektedir.”
Enflasyon tahminlerindeki değişime dikkat çekilen raporda, “Enflasyon tahmini iki yılda üç katına çıkmış, OVP her yıl ileri kayan bir ufuk belgesine dönüşmüştür. 2026 için konulan enflasyon tahmini sadece bir yıl içinde 12,4 puan yukarı güncellenmiştir” denildi.
Raporda ayrıca, Merkez Bankası’nın 2027 sonu için yüzde 15 tahminine karşılık OVP’de aynı yıl için yüzde 21 öngörüldüğü belirtilerek, “Bu 6 puanlık fark, kurumlar arasında iletişim olmadığını göstermektedir” ifadeleri kullanıldı.
“Bahane dışarıda aranırken bedel içeride ödenmektedir”
YENİ Parti’nin raporunda, programda yaşanan sapmaların büyük ölçüde dış şoklarla açıklandığı belirtilerek şu değerlendirmeye yer verildi:
“Bahane dışarıda aranırken bedel içeride ödenmektedir. Program, sapmaları büyük ölçüde dış şoklarla açıklamaktadır. Oysa sorulması gereken, Türkiye ekonomisinin bu şoklara neden dünyadaki birçok ülkeden daha sert tepki verdiğidir. Dış şokları kalıcı enflasyona dönüştüren iktidardır.”
İstihdam verilerinin de değerlendirildiği raporda, işsizliğin düşmediği ve iş gücünün eridiği savunuldu.
Programın kendi tablosuna göre 2025-2026 arasında öngörülen net istihdam artışının sadece 13 bin kişi olduğu belirtilerek, “İşsizlik oranındaki hayali düşüş, yeni iş yaratılmasına değil, vatandaşların iş aramaktan vazgeçmesine dayanmaktadır” denildi.
Faiz ve vergi dağılımına tepki
Raporda bütçe içindeki faiz ve yatırım harcamaları da eleştirildi.
“Bütçenin ilk sırasında faiz, son sırasında yatırım bulunmaktadır” ifadelerinin kullanıldığı raporda, devletin yatırıma ayırdığı her 1 liraya karşılık faize 2 liradan fazla ödeme yapacağı belirtildi.
Kamu yatırımlarının milli gelire oranının program dönemi boyunca yüzde 3,2’de sabit kalacağı ifade edilirken, vergi yükünün dağılımına ilişkin şu değerlendirme yapıldı:
“Vergi yükü yanlış omuzlarda artmaya devam etmektedir. Toplam vergi yükünün milli gelire oranı 2025-2029 arasında kesintisiz artmaktadır. Vergi gelirlerinin yüzde 60’ı dolaylı vergilerden toplanırken bu dağılımı düzeltecek somut bir düzenleme, takvim veya sayısal hedef bulunmamaktadır.”
“Gelir dağılımı ölçülmemektedir”
Raporda, gelir dağılımına yönelik sayısal hedef bulunmadığına da dikkat çekildi.
“Metinde ‘gelir dağılımı’ altı yerde geçmesine rağmen hiçbirinde sayısal bir hedef yoktur” denilen raporda, “Ölçülmeyen şey izlenmez, izlenmeyen şey için hesap sorulamaz” ifadeleri yer aldı.
“Çözümün çalışanın hakkını daraltmakta aranması kabul edilemez”
YENİ Parti’nin değerlendirmesinde üretim, sanayi, ihracat ve tarım başlıklarına da yer verildi.
Raporda, sanayinin son sekiz çeyrekte iki kez küçüldüğü, sabit sermaye yatırımlarındaki artışın ise hızla yavaşladığı belirtildi.
Net ihracatın büyümeye katkısının 2027’de sıfır, 2028’de 0,1, 2029’da ise 0,2 puan olarak öngörüldüğü kaydedilerek, “‘Üretim ve ihracat odaklı büyüme’ iddiası programın kendi tablolarında bile karşılık bulmamaktadır” değerlendirmesi yapıldı.
“Tarım bir enflasyon kalemi olarak ele alınmaktadır”
Raporda tarım politikaları da eleştirildi.
Tarımın stratejik bir sektör olarak değil, bir enflasyon kalemi olarak ele alındığı savunularak, üç yıllık program boyunca tarımsal katma değere ilişkin tek bir hedef konulmadığı ifade edildi.
Sosyal güvenlik ve sosyal yardım politikalarının da değerlendirildiği raporda şu ifadeler kullanıldı:
“Sosyal güvenlikte örtülü bir sıkılaştırma yapılırken sosyal yardımda belirsizlik sürmektedir. Sosyal güvenliğin temel sorunları kayıt dışı istihdam, düşük ücretler ve iş gücüne düşük katılımken çözümün çalışanın ve emeklinin hakkını daraltmakta aranması kabul edilemez.”
YENİ Parti’den yedi maddelik OVP
Raporda “YENİ Parti İktidarında OVP” başlıklı bölümde partinin ekonomi politikalarına ilişkin yedi maddelik yol haritası da açıklandı.
1. Hedefler hesap verilebilir hale getirilecek
YENİ Parti, OVP hedeflerinden sapılması halinde TBMM’ye gerekçeli sapma raporu sunulmasını yasal zorunluluk haline getirmeyi hedeflediğini açıkladı.
2. Vergi yükünün bileşimi değiştirilecek
Dolaylı vergilerin payının hangi takvimle hangi orana getirileceğinin şeffaf biçimde ilan edileceği ve gerçekleşmelerin her mali yıl sonunda kamuoyuyla paylaşılacağı belirtildi.
3. Gelir dağılımı ölçülebilir hedefe bağlanacak
Raporda, Gini katsayısı, en zengin/en yoksul yüzde 20 oranı ve yoksulluk oranı için program dönemi hedefleri konulacağı ve bu göstergelerin yıllık olarak raporlanacağı ifade edildi.
4. “Ücretleri enflasyona karşı koruyacağız”
Asgari ücret ve kamu toplu sözleşmelerinde tutmayan hedef enflasyonu yerine gerçekleşen enflasyonun ve refah payının esas alınacağı belirtildi.
5. Kamu kaynağının tahsisi şeffaf hale getirilecek
Vergi harcamaları ile teşviklerde seçim kriterlerinin, taahhüt edilen istihdam ve ihracatın, gerçekleşmelerin ve destek alan şirketlerin kamuoyuna açıklanacağı; süreçlerin Sayıştay denetimine tabi tutulacağı kaydedildi.
6. “Tarımı bir enflasyon kalemi değil, arz güvenliği meselesi olarak ele alacağız”
Destekleme bütçesinin reel olarak korunacağı, alım fiyatlarının hedef enflasyona göre değil üretim maliyeti esas alınarak ve ekim öncesinde açıklanacağı bildirildi.
Hayvancılık ve çiğ süt için ayrı bir program hazırlanacağı da ifade edildi.
7. Sosyal güvenlik ve sosyal yardım hak temelli hale getirilecek
Emeklilik ve sağlık geri ödemesindeki değişikliklerin açıklanacağı, gelir desteğinin ise siyasi takdire değil nesnel ölçütlere dayandırılacağı belirtildi.
“OVP’yi temenni belgesi olmaktan çıkaracağız”
Raporda YENİ Parti’nin OVP yaklaşımına ilişkin şu ifadeler yer aldı:
“OVP’yi, hedefleri her yıl erteleyen bir temenni belgesi olmaktan çıkaracağız. YENİ Parti iktidarında, düşük tek haneli enflasyon ortamında üretimi büyüten, geliri daha adil paylaştıran ve üreteni ödüllendiren bir program uygulayacağız.”
