İran’da ulusal para biriminin sert değer kaybıyla başlayan protestolar beşinci gününü geride bıraktı. Güvenlik güçleri ile göstericiler arasında yaşanan çatışmalarda en az yedi kişi hayatını kaybederken, aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 29 kişi gözaltına alındı.
Farklı Kentlerde Can Kaybı Artıyor
İran merkezli yarı resmi Fars Haber Ajansı’na göre, ülkenin güneybatısındaki Lordegan kentinde çıkan çatışmalarda iki kişi yaşamını yitirdi. Ajans, batıdaki Azna kentinde üç, Kouhdasht kentinde ise bir kişinin öldüğünü bildirdi. Norveç merkezli insan hakları örgütü Hengaw ise Marvdasht kentinde Khodadad Shirvani isimli bir gencin güvenlik güçleri tarafından öldürüldüğünü duyurdu.
Hengaw ayrıca Lordegan’da hayatını kaybedenlerin Ahmed Celil ile Seccad Velamaneş olduğunu açıkladı. İnsan hakları örgütü, protesto eylemleri sırasında farklı kentlerde güvenlik güçlerinin aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 29 kişiyi gözaltına aldığını belirtti.
Güvenlik Güçleri ve Besic Yaralıları
Devlet medyasına göre, protestocuların taşlı saldırıları sonucunda 13 polis ve Besic üyesi yaralandı. Sosyal medyada paylaşılan görüntülerde, protestocular ile güvenlik güçleri arasında yaşanan çatışmalar sırasında araçların ateşe verildiği ve göstericilerin ülkenin dini yönetimini hedef alan sloganlar attığı görülüyor.
Eğitime ‘Soğuk Hava’ Gerekçesiyle Ara
Ülke genelinde okullar, üniversiteler ve kamu kurumlarında “soğuk hava koşulları” gerekçesiyle tatil ilan edildi. Ancak muhalif çevreler, bu kararın protestoların yayılmasını önlemeye yönelik olduğunu savunuyor.
Protestolar Nasıl Başladı?
Protestolar, İran riyalinin serbest piyasada sert biçimde değer kaybetmesiyle tetiklendi. Temmuz ayında bir milyon İran riyalinin altında olan dolar kuru, son aylarda hızla yükseldi. Kur, 28 Aralık Pazar günü bir milyon dört yüz kırk bin riyalin üzerine çıktı. Önceki hafta açıklanan resmi yıllık enflasyon oranı ise yüzde elli ikinin üzerine yükseldi.
Eylemler ilk olarak 28 Aralık’ta öğleden sonra, elektronik mağazalarının yoğun olduğu Tahran’daki Alaeddin Pasajı’nda başladı. Artan maliyetler ve ekonomik daralma nedeniyle iş yerlerini kapatan işletmeciler protestoların fitilini ateşledi. Ertesi gün gösteriler, Tahran’daki Büyük Çarşı başta olmak üzere diğer ticaret merkezlerine yayıldı. Üçüncü gününe giren protestolarda birçok noktada çarşı esnafı kepenk kapattı.
Salı günü protestolar İsfehan, Kerec, Kirmanşah, Meşhed ve Şiraz gibi kentlere sıçradı. Başkent Tahran’da ise İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi, Şehid Beheşti Üniversitesi ve Tahran Üniversitesi dahil olmak üzere birçok üniversitede protesto gösterileri düzenlendi.
Yönetimin Tepkisi ve Siyasi Mesajlar
Güvenlik güçleri ve Besic gruplarının sert müdahalesinin yanı sıra, protestoların şiddetlenmesini önlemek amacıyla kent merkezlerinde önlemler artırıldı. İran’ın reformist Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, hükümetinin protestocuların “meşru taleplerini” dinleyeceğini söyledi ve ülkeye yönelik ekonomik baskılar karşısında ulusal birlik çağrısı yaptı.
Öte yandan Merkez Bankası Başkanı istifasını sunarken, yerine eski başkan Abdülnasır Hemmati getirildi. Ancak İran’ın Dini Lideri Ali Hamaney başta olmak üzere üst düzey siyasi karar alıcıların protestolara ilişkin tutumu henüz netleşmedi.
İran Başsavcısı Muhammed Movahedi-Azad ise ekonomik sıkıntılar nedeniyle düzenlenen protestoların meşru olduğunu belirtirken, “Bu protestoların güvensizlik yaratma, kamu malına zarar verme ya da dışarıdan kurgulanmış senaryoların parçası haline getirilmesine yönelik her girişim, hukuki, orantılı ve kararlı bir karşılıkla karşılaşacaktır” ifadelerini kullandı.
